Adakah rumus ini diberi dalam kertas?

Tidak. Kertas Fizik SPM tidak menyediakan helaian rumus, jadi rumus ini perlu diingat.

Mengapa b.k. terminal kurang daripada d.g.e.?

Kerana arus juga mengalir melalui rintangan dalam r sumber itu sendiri. Voltan Ir digunakan di dalam sumber ('voltan hilang'), jadi hanya V = ε − Ir tersedia di terminal untuk litar luar.

Apa berlaku kepada b.k. terminal apabila lebih banyak arus ditarik?

Ia jatuh. Arus yang lebih besar bermakna susutan Ir yang lebih besar di dalam sumber, jadi V = ε − Ir berkurang. Apabila arus sangat kecil, b.k. terminal hampir sama dengan d.g.e.

Bagaimana saya boleh mencari rintangan dalam daripada eksperimen?

Plot b.k. terminal V lawan arus I. Garis itu berbentuk V = ε − Ir, jadi pintasan-y memberi d.g.e. ε dan magnitud kecerunan memberi rintangan dalam r.

Rumus Electromotive force, Fizik SPM

Electromotive force

ε = IR + Ir = V + Ir

Tidak diberi dalam peperiksaan, hafal.

Kegunaannya

Electromotive force digunakan dalam Elektrik (Fizik SPM Tingkatan 5). Kekalkan unit SI dalam setiap baris kerja. Elektrik

Simbol dan unit SI

Simbol	Maksud	Unit SI
`ε`	daya gerak elektrik (d.g.e.)	V
`I`	arus	A
`R`	rintangan luar	Ω
`r`	rintangan dalam	Ω
`V`	beza keupayaan terminal	V

Penyusunan semula

V = ε − Ir
r = (ε − V) / I
I = ε / (R + r)

Contoh penyelesaian

Sebuah sel dengan ε = 1.5 V dan r = 1.0 Ω menggerakkan arus I = 0.5 A. V = ε − Ir = 1.5 − (0.5 × 1.0) = 1.0 V (b.k. terminal).

Perangkap biasa

B.k. terminal V sentiasa kurang daripada d.g.e. kerana 'voltan hilang' Ir merentasi rintangan dalam.

Memahami daya gerak elektrik

Persamaan ε = IR + Ir = V + Ir mengaitkan d.g.e. sumber dengan arus yang digerakkannya dan rintangan dalam litar. Di sini ε ialah daya gerak elektrik dalam volt (V), I ialah arus dalam ampere (A), R ialah rintangan luar dalam ohm (Ω), r ialah rintangan dalam dalam ohm (Ω), dan V ialah beza keupayaan terminal dalam volt (V).

D.g.e. ialah jumlah tenaga diberi bagi setiap coulomb; sebahagiannya (Ir, 'voltan hilang') digunakan di dalam sumber, meninggalkan b.k. terminal V = ε − Ir untuk litar luar.

B.k. terminal: V = ε − Ir
Rintangan dalam: r = (ε − V) / I
Arus: I = ε / (R + r)

Contoh dikira langkah demi langkah

Sebuah sel berdaya gerak elektrik ε = 6.0 V dan rintangan dalam r = 0.5 Ω disambung ke perintang luar R = 2.5 Ω. Hitung arus dan beza keupayaan terminal.

Cari arus dahulu:

I = ε / (R + r)
I = 6.0 V / (2.5 Ω + 0.5 Ω) = 6.0 V / 3.0 Ω = 2.0 A

Kemudian b.k. terminal:

V = ε − Ir = 6.0 V − (2.0 A × 0.5 Ω)
V = 6.0 V − 1.0 V = 5.0 V

Arus ialah 2.0 A dan b.k. terminal ialah 5.0 V, iaitu lebih rendah daripada d.g.e. sebanyak 1.0 V yang hilang merentasi rintangan dalam.

Kesilapan lazim dan cara ia diuji

Perangkap utama ialah menganggap b.k. terminal sama dengan d.g.e. Sebaik arus mengalir, V sentiasa kurang daripada ε kerana voltan hilang Ir.

Lupa memasukkan r semasa mencari arus: gunakan R + r, bukan R sahaja.
Mengelirukan R (luar) dengan r (dalam) dalam formula.
Tersilap tanda semasa menyusun semula untuk r = (ε − V) / I.

Ini diuji di bawah takrifkan (nyatakan maksud d.g.e.), hitung (cari ε, I, r atau V) dan terangkan (mengapa b.k. terminal jatuh apabila arus bertambah). Graf lazim memplot V lawan I, dengan pintasan-y ialah ε dan kecerunan ialah −r.

Sumber: DSKP KSSM Physics Form 4 and 5 (Versi English), Sijil Pelajaran Malaysia: Format Pentaksiran mulai 2021, Fizik (4531) (Bahagian Pembangunan Kurikulum (BPK), KPM)

Ditulis oleh sidang editorial spmphysics.com.my.· Dikemas kini 5 Sep 2026