Haba: Nota Ulang Kaji (Tingkatan 4 Fizik SPM)

Kandungan bab ini

• 4.1 Keseimbangan Terma
• 4.2 Muatan Haba Tentu
• 4.3 Haba Pendam Tentu
• 4.4 Hukum-hukum Gas

Idea utama dijelaskan

• Mengapa laut memanas lebih perlahan daripada daratan, Air mempunyai muatan haba tentu yang tinggi, jadi ia memerlukan banyak haba untuk memanas dan membebaskan banyak haba semasa menyejuk. Itulah sebabnya laut memanas dan menyejuk lebih perlahan daripada pasir.
• Mengapa berpeluh menyejukkan badan, Apabila peluh menyejat, ia mengambil haba pendam daripada kulit anda untuk bertukar daripada cecair kepada wap. Kehilangan haba itulah yang membuatkan kulit terasa lebih sejuk.
• Mengapa periuk tekanan memasak lebih cepat, Menutup periuk rapat membenarkan tekanan meningkat, dan tekanan lebih tinggi menaikkan takat didih air. Makanan kemudian dimasak dalam air dan wap yang lebih panas, jadi ia masak lebih cepat.

Rumus yang mesti dihafal (tiada rumus diberi dalam peperiksaan)

• Q = mcθ, Specific heat capacity, Q = tenaga haba (J); m = jisim (kg); c = muatan haba tentu (J kg⁻¹ °C⁻¹); θ = perubahan suhu (°C)
• Q = mL, Specific latent heat, Q = tenaga haba (J); m = jisim (kg); L = haba pendam tentu (J kg⁻¹)
• p₁V₁ / T₁ = p₂V₂ / T₂, General gas law, p₁ = tekanan awal (Pa); V₁ = isipadu awal (m³); T₁ = suhu mutlak awal (K); p₂ = tekanan akhir (Pa); V₂ = isipadu akhir (m³); T₂ = suhu mutlak akhir (K)
• p₁V₁ = p₂V₂, Boyle's law, p₁ = tekanan awal (Pa); V₁ = isipadu awal (m³); p₂ = tekanan akhir (Pa); V₂ = isipadu akhir (m³)
• V₁ / T₁ = V₂ / T₂, Charles's law, V₁ = isipadu awal (m³); T₁ = suhu mutlak awal (K); V₂ = isipadu akhir (m³); T₂ = suhu mutlak akhir (K)
• p₁ / T₁ = p₂ / T₂, Pressure law, p₁ = tekanan awal (Pa); T₁ = suhu mutlak awal (K); p₂ = tekanan akhir (Pa); T₂ = suhu mutlak akhir (K)

Eksperimen yang dinamakan DSKP

• 4.2.3 · Menentukan muatan haba tentu air dan aluminium
• 4.3.3 · Menentukan haba pendam tentu pelakuran ais dan pengewapan air
• 4.4.2 · Hubungan tekanan–isipadu gas berjisim tetap pada suhu malar (Hukum Boyle)
• 4.4.3 · Hubungan isipadu–suhu gas berjisim tetap pada tekanan malar (Hukum Charles)
• 4.4.4 · Hubungan tekanan–suhu gas berjisim tetap pada isipadu malar (Hukum Tekanan)

Istilah yang mesti ditakrif dengan tepat

• Suhu, Ukuran darjah kepanasan sesuatu jasad, yang berkaitan dengan tenaga kinetik purata zarahnya; diukur dalam darjah Celsius (°C) atau kelvin (K).
• Haba, Tenaga yang dipindahkan antara jasad kerana perbezaan suhu; satu bentuk tenaga yang diukur dalam joule (J).
• Keseimbangan terma, Keadaan yang dicapai apabila dua jasad yang bersentuhan berada pada suhu yang sama, jadi tiada pemindahan haba bersih antaranya.
• Muatan haba, Kuantiti haba yang diperlukan untuk menaikkan suhu sesuatu objek sebanyak 1 °C (atau 1 K); diukur dalam J °C⁻¹ atau J K⁻¹.
• Muatan haba tentu, Kuantiti haba yang diperlukan untuk menaikkan suhu 1 kg bahan sebanyak 1 °C (atau 1 K); diukur dalam J kg⁻¹ °C⁻¹.
• Haba pendam, Haba yang diserap atau dibebaskan apabila sesuatu bahan bertukar keadaan tanpa perubahan suhu.
• Haba pendam tentu, Haba yang diperlukan untuk menukar keadaan 1 kg bahan tanpa perubahan suhu; diukur dalam J kg⁻¹.
• Hukum Boyle, Bagi jisim gas tetap pada suhu malar, tekanan berkadar songsang dengan isi padunya (tekanan × isi padu = pemalar).

Urutan ulang kaji yang berkesan

1. Baca 4 standard di atas dan tanda yang anda sudah boleh terangkan tanpa nota.
2. Tulis semula setiap definisi dalam satu ayat dengan unit yang betul; definisi ialah markah paling mudah dalam Kertas 2.
3. Terbitkan setiap rumus sekali daripada maknanya, kemudian latih menyusun semula sebelum menggantikan nombor.
4. Bagi setiap eksperimen, tulis pemboleh ubah dimanipulasi, bergerak balas dan dimalarkan daripada ingatan, kemudian graf yang akan diplot.
5. Akhiri dengan set pengiraan bermasa dengan unit pada setiap baris.

Lagi sumber Haba

• Gambaran bab: Haba
• Kesilapan Lazim
• Soalan Latihan
• Panduan Menjawab Kertas 2
• Panduan Kertas 3
• Istilah Utama
• Set latihan pengiraan

Sumber: DSKP KSSM Physics Form 4 and 5 (Versi English), Sijil Pelajaran Malaysia: Format Pentaksiran mulai 2021, Fizik (4531) (Bahagian Pembangunan Kurikulum (BPK), KPM)